Pres Periyodik Kontrolü │ Hidrolik, Mekanik ve Pnömatik Presler İçin Yasal Muayene
Pres periyodik kontrolü; malzeme şekillendiren, sıkıştıran, kesen ve birleştiren preslerin güvenli çalıştığını ve emniyet donanımlarının işlevsel olduğunu belirli aralıklarla doğrulayan yasal bir muayenedir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve 25.04.2013 tarihli İş Ekipmanları Yönetmeliği gereği zorunludur. Avrupa Belgelendirme olarak hidrolik, mekanik ve pnömatik preslerinizi TS EN ISO 16092 standardına uygun biçimde kontrol ediyor; sonuçları geçerli bir muayene raporuyla belgeliyoruz.
Pres Periyodik Kontrolü Nedir?
Presler; çeşitli malzemeleri şekillendirmek, sıkıştırmak, kesmek veya birleştirmek amacıyla, genellikle hidrolik, mekanik ya da pnömatik sistemlerle yüksek kuvvet uygulayan makinelerdir. Otomotivden inşaata, metal işlemeden plastik üretimine kadar pek çok sektörde yaygın olarak kullanılırlar.
Pres periyodik kontrolü, bu makinelerin güvenli ve verimli çalışmasını sağlamak, arızaları önlemek ve olası iş kazalarının önüne geçmek amacıyla düzenli aralıklarla yapılan teknik muayenelerdir. Kontrol; presin mekanik ve hidrolik aksamının yanı sıra, operatörü koruyan emniyet donanımlarının doğru çalışıp çalışmadığını değerlendirir.
Presler; yüksek kuvvetle ve çoğu zaman operatörün elleriyle yakın çalıştığı ekipmanlardır. Bu nedenle emniyet donanımındaki en küçük bir arıza bile ciddi yaralanmalara yol açabilir. Periyodik kontrol, bu riskleri önceden görünür kılmanın en güvenilir yoludur.
Pres Türleri
Presler, kuvveti oluşturma biçimlerine göre farklı türlerde sınıflandırılır. Başlıca pres türleri ve tipik kullanımları şunlardır:
| Pres Türü | Çalışma Prensibi ve Kullanımı |
|---|---|
| Hidrolik Pres | Sıvı basıncıyla kuvvet oluşturur; büyük kuvvet gerektiren metal şekillendirme, parça montajı ve lastik üretiminde kullanılır |
| Mekanik Pres | Motor tahrikli mekanizmayla hızlı çalışır; metal şekillendirme, delme ve kesme işlemleri için uygundur |
| Pnömatik Pres | Hava basıncıyla çalışır; daha hafif işlerde, otomotiv, plastik enjeksiyon, paketleme ve montaj hatlarında kullanılır |
| Manuel Pres | Operatörün kuvvet uyguladığı elle çalışan preslerdir; küçük ölçekli ve az güç gerektiren işler için tercih edilir |
Kullanım Alanları
Endüstriyel presler, çok geniş bir yelpazede kullanılır:
- Metal şekillendirme: kalıplama, soğuk şekillendirme, kesme (ör. otomotiv parçaları)
- Plastik enjeksiyon: plastik malzemelerin kalıplanması
- Döşeme ve kaplama: mobilya sanayisinde kumaş kaplama
- Kağıt üretimi: baskı ve sıkıştırma işlemleri
- Ambalaj sanayi: metal, plastik ve karton ambalaj üretimi
- Montaj hatları: parça birleştirme ve pres-geçme işlemleri
Yasal Dayanak ve Zorunluluk
Pres periyodik kontrolü keyfi değil, doğrudan mevzuata dayalı bir zorunluluktur.
Mekanik pres periyodik muayene ve kontrolleri; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereğince oluşturulan ve 25.04.2013 tarih ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği" kapsamında yapılır. Yönetmelik; kontrolün hangi ekipmanlara, hangi sıklıkla ve kimler tarafından yapılacağını tanımlar.
Mekanik pres ekipmanlarının kusurlu kullanılması, işletmede hem maddi hem manevi kayıplara yol açar. Bu nedenle pres periyodik kontrollerinin yapılması hem güvenli çalışma koşullarının gereği hem de yasal mevzuat gereğince zorunludur.
Kontrol Sıklığı
Pres periyodik kontrol/muayene süresi; yönetmelikte standart veya azami bir süre belirtilmemişse imalatçının öngördüğü periyotla yapılır, bu da yoksa azami süre 1 yıldır. Özetle pres periyodik kontrolleri 12 ayda bir yapılmalıdır.
Periyodik kontrol sıklığı; ekipmanın bulunduğu işyeri ortam koşulları, kullanım sıklığı, yaşı, bakım faaliyetleri, atmosferik koşullar, kaza geçirip geçirmediği ve önceki periyodik kontrol sonuçları gibi faktörler göz önünde bulundurularak, yapılacak risk değerlendirmesi sonuçlarına göre artırılabilir.
Kontrolü Kim Yapar?
Pres periyodik kontrolleri, mevzuatın tanımladığı yetkili kişiler ve kuruluşlar tarafından yapılmalıdır.
TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 belgeli bir A Tipi Muayene Kuruluşu, pres periyodik kontrollerini bakanlıktan yetkili ve uzman mühendis kadrosuyla gerçekleştirir. Kontroller; yetkili makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker/yüksek teknikerleri tarafından yapılır.
Kontrolde Neler İncelenir?
Pres kontrolü; makinenin yalnızca çalışıp çalışmadığına değil, operatörü koruyacak biçimde güvenli çalışıp çalışmadığına bakar. İnceleme genellikle şu başlıkları kapsar:
| İncelenen Unsur | Nelere Bakılır |
|---|---|
| İki El Kumanda Sistemi | Operatörün her iki elini de kullanmasını gerektiren kumandanın doğru ve senkron çalışması |
| Işık Bariyeri (ESPE) | Tehlike bölgesine el/vücut girişini algılayan fotoelektrik koruma donanımının işlevselliği |
| Acil Durdurma | Acil stop butonlarının erişilebilirliği ve presi güvenli biçimde durdurması |
| Koruyucu ve Muhafazalar | Sabit ve hareketli koruyucuların, kilitleme sistemlerinin sağlamlığı |
| Hidrolik / Pnömatik Sistem | Silindir, hortum, valf ve basınç elemanlarında kaçak ve aşınma kontrolü |
| Mekanik Aksam | Volan, kavrama-fren, kalıp bağlantıları ve taşıyıcı elemanların durumu |
| Elektrik ve Kumanda | Kumanda devreleri, sensörler ve topraklamanın kontrolü |
Preslerde ışık bariyeri (ESPE) donanımlarının koruma işlevi, ayrı bir uzmanlık gerektirir. Bu konuda ESPE Ölçümü hizmetimize de bakabilirsiniz.
İlgili Standart
Mekanik pres periyodik kontrolleri, preslerin güvenliğini tanımlayan TS EN ISO 16092 standartlarına göre gerçekleştirilir.
| Standart | Konusu |
|---|---|
| TS EN ISO 16092-1 | Preslerin güvenliği — genel güvenlik gereklilikleri |
| TS EN ISO 16092-2 | Mekanik preslerin güvenlik gereklilikleri |
| TS EN ISO 16092-3 | Hidrolik preslerin güvenlik gereklilikleri |
| TS EN ISO 16092-4 | Pnömatik preslerin güvenlik gereklilikleri |
Kontrol Süreci — Adım Adım
Talep ve Planlama
Pres türü, adedi ve çalışma koşulları belirlenir; kontrol tarihi ve kapsamı planlanır.
Sahaya Geliş
Yetkili muayene personeli işletmeye gelerek kontrolü presin bulunduğu yerde gerçekleştirir.
Görsel ve Mekanik Muayene
Mekanik, hidrolik/pnömatik aksam ile koruyucular gözle ve fonksiyonel olarak incelenir.
Emniyet Donanımı Testleri
İki el kumanda, ışık bariyeri (ESPE) ve acil durdurma sistemleri test edilerek koruma işlevi doğrulanır.
Değerlendirme
Bulgular TS EN ISO 16092 ve ilgili kriterlere göre değerlendirilir; presin uygunluğu belirlenir.
Raporlama
Sonuçlar resmî muayene raporuna işlenir; uygunsuzluklar ve bir sonraki kontrol tarihi belirtilir.
Kontrol Yaptırılmazsa Ne Olur?
Presin periyodik kontrolünü yaptırmamak, operatör güvenliğinin en yüksek olduğu ekipmanlardan birinde ciddi riskler doğurur.
Kontrolsüz kullanılan pres İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatına aykırıdır ve İSG denetimlerinde idari para cezasına yol açar. Daha önemlisi, çalışmayan bir ışık bariyeri ya da senkronizasyonu bozulmuş bir iki el kumanda; el ve parmak yaralanmaları başta olmak üzere ağır iş kazalarına neden olabilir. Olası bir kazada periyodik kontrolü bulunmayan pres, işverenin kusur oranını ve hukuki-cezai sorumluluğunu doğrudan artırır.
Pres Periyodik Kontrolünde Sık Yapılan Hatalar
Neden Avrupa Belgelendirme?
Yetkili ve Akredite Muayene
Pres periyodik kontrollerinizi, TS EN ISO/IEC 17020 kapsamındaki yetkinlikle ve uzman mühendis kadromuzla, TS EN ISO 16092 standardına uygun biçimde gerçekleştiriyoruz. Böylece raporlarınız denetimlerde geçerli, güvenilir belgeler oluyor.
Emniyet Donanımına Özel Dikkat
Preslerde asıl riski belirleyen, emniyet donanımlarıdır. İki el kumanda, ışık bariyeri (ESPE) ve acil durdurma sistemlerini işlevsel olarak test ederek, operatör güvenliğini merkeze alan bir kontrol yapıyoruz.
Sahada, İşletmenizi Aksatmadan
Muayenemizi işletmenizin çalışma düzenini en az aksatacak şekilde planlıyor; kontrolü presin bulunduğu yerde gerçekleştiriyoruz.
Tüm Periyodik Kontroller Tek Muhatapta
Preslerin yanı sıra takım tezgahları, iş makineleri, kaldırma ekipmanları ve daha birçok ekipmanın periyodik kontrolünü tek elden yürütüyoruz. Böylece tüm muayene süreçlerinizi tek bir muhatap üzerinden, düzenli biçimde yönetiyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular
Pres periyodik kontrolü zorunlu mu?
Evet. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve 25.04.2013 tarihli İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği gereği, preslerin periyodik kontrole tabi tutulması işveren için yasal bir zorunluluktur.
Pres periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılmalı?
Yönetmelikte veya imalatçı talimatında farklı bir süre belirtilmemişse azami süre 1 yıldır; yani pres periyodik kontrolleri genel olarak 12 ayda bir yapılmalıdır. Kullanım koşulları ve risk değerlendirmesi bu sıklığı artırabilir.
Pres kontrolünü kim yapar?
TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 belgeli bir A Tipi Muayene Kuruluşu, yetkili makine/mekatronik mühendisleri, teknik öğretmenler veya makine tekniker/yüksek teknikerleri aracılığıyla kontrolleri yapar.
Pres kontrolü hangi standarda göre yapılıyor?
Mekanik pres periyodik kontrolleri, preslerin güvenliğini tanımlayan TS EN ISO 16092 standartlarına (16092-1 genel, ayrıca mekanik, hidrolik ve pnömatik presler için ilgili bölümler) göre gerçekleştirilir.
Pres kontrolünde neler inceleniyor?
İki el kumanda, ışık bariyeri (ESPE) ve acil durdurma gibi emniyet donanımları; koruyucular, hidrolik/pnömatik ve mekanik aksam ile elektrik-kumanda sistemleri incelenir ve test edilir.
Hangi pres türleri kontrol kapsamında?
Hidrolik, mekanik, pnömatik ve manuel presler periyodik kontrol kapsamındadır. Kontrol, presin türüne ve çalışma prensibine göre ilgili kriterlerle yapılır.
Kontrol yaptırmazsam ne olur?
Periyodik kontrolü yapılmayan pres mevzuata aykırıdır ve İSG denetimlerinde idari para cezasına yol açar. Ayrıca çalışmayan bir emniyet donanımı ağır iş kazası riski taşır; kaza hâlinde işverenin sorumluluğu artar.
Kontrol için presi bir yere götürmem gerekir mi?
Hayır. Muayene personeli presin bulunduğu işletmeye gelerek kontrolü yerinde gerçekleştirir; makineyi taşımanıza gerek yoktur.