EN 1090 Belgelendirme — Çelik ve Alüminyum Yapı Bileşenlerinde CE İşareti (EN 1090-1 / -2 / -3)
EN 1090; taşıyıcı çelik ve alüminyum yapı bileşenlerinin Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (CPR) kapsamında CE işareti taşımasını sağlayan harmonize standart serisidir. Fabrika Üretim Kontrolü (FPC) sisteminizi kuruyor, kaynak süreçlerinizi ISO 3834 ile uyumlu hâle getiriyor ve onaylanmış kuruluş denetimiyle EN 1090-1 belgelendirmesini gerçekleştiriyoruz. Avrupa pazarına ihracat ve kamu projeleri için yasal gereklilik.
EN 1090 Nedir?
EN 1090, taşıyıcı (yük taşıyan) çelik ve alüminyum yapı bileşenlerinin imalatı, montajı ve piyasaya arzı için Avrupa'da uygulanan harmonize (uyumlaştırılmış) standart serisidir. Standardın yasal dayanağı, AB'nin Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (Construction Products Regulation – CPR, 305/2011/AB)'dir. CPR; yapılarda kalıcı olarak kullanılan ve taşıyıcı işlevi olan ürünlerin Performans Beyanı (DoP) düzenlenmesini ve CE işareti taşımasını zorunlu kılar.
Bir ürünün EN 1090-1 kapsamında değerlendirilmesi için iki koşuldan biri yeterlidir: ürün yapıya kalıcı olarak dahil edilecek ve statik taşıyıcı bir işlevi olacaktır (ör. çelik kolon, kiriş, kafes sistem, merdiven, platform, köprü elemanı, çatı makası). EN 1090 belgesinin temelinde, üreticinin kurması gereken Fabrika Üretim Kontrolü (FPC) sistemi ve bunun bağımsız bir onaylanmış kuruluş (Notified Body) tarafından belgelendirilmesi yatar.
EN 1090-1, EN 1090-2 ve EN 1090-3 Yapısı
EN 1090 serisi üç ana parçadan oluşur. CE işareti almak için EN 1090-1 ile birlikte, ürünün malzemesine göre EN 1090-2 (çelik) veya EN 1090-3 (alüminyum) gereklilikleri birlikte uygulanır.
Uygunluk Değerlendirme
Yapısal bileşenlerin uygunluk değerlendirme ve CE işareti şartları. FPC, DoP ve onaylanmış kuruluş denetiminin temelini bu parça belirler. Harmonize (CE) standart budur.
Çelik Yapıların İcrası
Çelik yapıların imalatı için teknik şartlar: kaynak, montaj, tolerans, malzeme, denetim. İmalat sınıfları (EXC) bu parçada tanımlanır.
Alüminyum Yapıların İcrası
Alüminyum yapı bileşenlerinin imalatı için teknik şartlar. Çeliktekine paralel bir yapıda; alüminyumun kendine özgü kaynak ve işleme gereklilikleriyle.
EN 1090, tek başına çalışmaz; Eurocode tasarım standartları (çelik için EN 1993, alüminyum için EN 1999, kompozit için EN 1994) ile birlikte uygulanır. Tasarımcı, yapının imalat sınıfını (EXC) ve performans gereksinimlerini Eurocode'lara göre belirler; imalatçı bunu EN 1090-2/-3'e göre üretir. Kaynaklı imalatlarda ise ISO 3834 kaynak kalite serisi devreye girer.
Neden EN 1090 Belgesi ve CE İşareti?
Avrupa Ekonomik Alanı'nda (EEA), 1 Temmuz 2014'ten bu yana CE işareti olmayan taşıyıcı çelik/alüminyum bileşenin inşaat sahasına arzı yasaktır. Türkiye'de de Yapı Malzemeleri Yönetmeliği kapsamında benzer gereklilikler geçerlidir. EN 1090, bu yasal zorunluluğu karşılamanın yanı sıra üretim kalitesini ve hukuki güvenceyi de sağlar.
İmalat Sınıfları (EXC1 – EXC4)
EN 1090'ın merkezindeki kavram İmalat Sınıfı (Execution Class – EXC)'dır. EXC; kaynak, tahribatsız muayene (NDT), kaynakçı yeterliliği, kaynak koordinasyonu ve dokümantasyon gerekliliklerinin ne kadar katı olacağını belirler. Sınıf, tasarımcı/mühendis tarafından yapının sonuç sınıfı, servis kategorisi ve imalat kategorisine göre (EN 1090-2 Ek B ve EN 1993-1-1 Ek C) belirlenir.
Bir imalatçı, sertifikalı olduğu en yüksek EXC'ye kadar üretim yapabilir; örneğin EXC3 belgeli bir firma EXC1, EXC2 ve EXC3 işleri üstlenebilir, EXC2 belgeli firma yalnızca EXC1-EXC2. Bu nedenle hedef pazar ve proje tipiniz, başvuracağınız sınıfı belirler. Çoğu çelik konstrüksiyon imalatçısı için başlangıç noktası EXC2'dir.
Fabrika Üretim Kontrolü (FPC) ve Temel Gereksinimler
EN 1090-1 belgelendirmesinin kalbi, Fabrika Üretim Kontrolü (FPC) sistemidir. FPC; hammaddenin kabulünden kesim, kaynak, montaj ve sevkiyata kadar tüm aşamaların kontrol altında tutulduğu, belgelendirilmiş bir yönetim sistemidir. Onaylanmış kuruluş, denetimde öncelikle bu sistemin etkinliğini inceler.
Kaynak ve ISO 3834 İlişkisi
Kaynak, EN 1090'ın en kritik sürecidir; bu nedenle kaynaklı imalat ISO 3834 (Kaynaklı İmalatta Kalite Şartları) serisine uygun yürütülmelidir. Uygulanacak ISO 3834 seviyesi, doğrudan imalat sınıfına (EXC) bağlıdır.
ISO 3834-4
Temel kalite şartları. En düşük riskli yapılar için yeterli kaynak kalite güvencesi.
ISO 3834-3
Standart kalite şartları. Genel binalar ve en yaygın çelik konstrüksiyon işleri için.
ISO 3834-2
Kapsamlı kalite şartları. Köprü, dinamik yük ve güvenlik-kritik yapılar için en üst düzey kaynak güvencesi.
Bu nedenle EN 1090 belgelendirmesi pratikte ISO 3834 ile birlikte yürütülür. ISO 3834 Kaynaklı İmalat Yeterliliği belgesi, EN 1090'ın kaynak ayağını oluşturur ve onaylanmış kuruluş denetiminin temel inceleme alanlarından biridir.
Yasal Çerçeve, CE ve G İşareti
EN 1090, gönüllü bir yönetim sistemi belgesi değil; bir ürün uygunluk (CE) belgelendirmesidir ve kapsamına giren ürünler için yasal zorunluluk taşır. Aşağıdaki mevzuat haritası, doğru kapsam ve işaret seçimini netleştirir.
EN 1090 harmonize bir standart olduğu için, kapsamındaki taşıyıcı çelik/alüminyum bileşenler CE işareti ile işaretlenir; bu işaret hem AB/EEA'da hem Türkiye'de serbest dolaşım sağlar. G işareti ise harmonize standardı bulunmayan, yalnızca ulusal standartlarla düzenlenen ve genelde sadece Türkiye pazarına sunulan yapı malzemeleri içindir. EN 1090 kapsamındaki ürünler için doğru işaret CE'dir. Her iki durumda da onaylanmış kuruluş denetimi ve Performans Beyanı gerekir.
Belgelendirme Süreci — 6 Adım
EN 1090-1 belgelendirmesi, FPC sisteminin kurulmasını ve onaylanmış kuruluş denetimini içerir. Sistem kurulumu dahil tipik süre 2-4 aydır; mevcut altyapıya göre değişir.
EXC Belirleme ve Boşluk Analizi
Hedef pazar ve proje tipine göre imalat sınıfının (EXC) belirlenmesi; mevcut üretim ve kaynak süreçlerinin EN 1090 ve ilgili ISO 3834 seviyesiyle karşılaştırılması.
FPC Sistem Kurulumu
Fabrika Üretim Kontrolü el kitabı, prosedürler, izlenebilirlik, uygunsuzluk ve kalibrasyon sisteminin EN 1090-1'e göre kurulması.
Kaynak Altyapısı (ISO 3834)
Kaynak Koordinatörü (RWC) ataması, WPS/WPQR hazırlığı, kaynakçı yeterlilik sınavları ve NDT planının kurulması.
İlk Tip Doğrulama (ITT / ITC)
Ürünün beyan edilecek performansının ilk tip testi veya tip hesabı ile kanıtlanması; tasarım sorumluluğu varsa hesap dokümantasyonu.
Onaylanmış Kuruluş Denetimi
FPC sisteminin ilk denetimi; beyan edilen EXC sınıfına uygunluğun yerinde doğrulanması. Uygunsuzluklar raporlanır ve kapatılır.
FPC Sertifikası, DoP ve CE
Onaylanmış kuruluş FPC sertifikasını düzenler; üretici Performans Beyanı (DoP) hazırlayıp ürüne CE işaretini iliştirir. Sistem yıllık gözetim denetimleriyle sürdürülür.
Hangi Firmalar EN 1090 Almalı?
Taşıyıcı çelik veya alüminyum bileşen üreten, işleyen ya da monte eden her firma EN 1090 kapsamındadır. Aşağıdaki gruplar birinci derecede etkilenir.
Çelik Yapı ve Konstrüksiyon İmalatçıları
Fabrika, depo, hangar, ticari bina çelik konstrüksiyonu üreten firmalar. EN 1090'ın en yaygın hedef kitlesi; genellikle EXC2 sınıfı.
Sektör Analizi →Köprü, Viyadük ve Altyapı İmalatçıları
Dinamik ve yorulma yükü altındaki yapılar. EXC3/EXC4 gerektirir; en yoğun NDT ve kaynak kalite şartlarına tabidir.
Sektör Analizi →Alüminyum Yapı ve Cephe İmalatçıları
Taşıyıcı alüminyum konstrüksiyon, yapısal cephe ve profil sistemleri. EN 1090-3 kapsamında değerlendirilir.
Sektör Analizi →AB'ye İhracat Yapan Çelik İmalatçıları
Avrupa pazarına taşıyıcı bileşen ihraç eden firmalar. CE işareti olmadan AB sahasına arz hukuken mümkün değildir.
Sektör Analizi →Merdiven, Platform, Korkuluk, Çatı Makası
Yapıya kalıcı ve taşıyıcı olarak dahil edilen metal imalatlar. Taşıyıcı işlev varsa EN 1090 kapsamına girer.
Sektör Analizi →Enerji, Petrokimya, Endüstriyel Tesis Yapıları
Endüstriyel çelik platformlar, taşıyıcı iskeleler ve ekipman destek yapıları. Genellikle EXC2/EXC3 sınıfı.
Sektör Analizi →ISO 9001 ve ISO 3834 ile İlişki
EN 1090'ın FPC gereksinimleri, hâlihazırda ISO 9001 ve ISO 3834 sistemleriyle önemli ölçüde örtüşür. Bu sistemler EN 1090'a geçişi hızlandırır; ancak tek başlarına yeterli değildir.
Neden Avrupa Belgelendirme?
EN 1090 + ISO 3834 Bütünsel Kurulum
EN 1090 belgelendirmesini, ayrılmaz parçası olan ISO 3834 kaynak yeterliliğiyle birlikte ele alıyoruz. Kaynak koordinasyonu, WPS/WPQR ve kaynakçı sınavlarını sürecin başında planlayarak denetimde uygunsuzluk riskini azaltıyoruz.
Doğru EXC Stratejisi
Hedef pazarınıza ve aldığınız işlere göre doğru imalat sınıfını (EXC) belirliyoruz. Gereğinden yüksek sınıf gereksiz maliyet, düşük sınıf ise iş kaybı demektir; bu dengeyi sizinle birlikte kuruyoruz.
İhracata Hazır Dokümantasyon
Performans Beyanı (DoP), CE işaretleme içeriği ve izlenebilirlik dosyalarını AB alıcısının ve denetçinin beklediği formatta hazırlamanıza destek oluyoruz.
Akreditasyon ve Geçerlilik
Onaylanmış kuruluş yapısı çerçevesinde belgemiz, AB ithalatçısı denetimlerinde ve kamu ihalelerinde sorgusuz kabul görür.
Sıkça Sorulan Sorular
EN 1090 belgesi yasal olarak zorunlu mu?
Evet. Avrupa Ekonomik Alanı'nda 1 Temmuz 2014'ten bu yana, taşıyıcı çelik/alüminyum bileşenlerin CE işareti olmadan inşaat sahasına arzı yasaktır. CE işareti ise EN 1090-1 belgelendirmesine (FPC) dayanır. Türkiye'de de Yapı Malzemeleri Yönetmeliği kapsamında, kapsama giren ürünler için aynı gereklilik geçerlidir.
EN 1090-1, EN 1090-2 ve EN 1090-3 arasındaki fark nedir?
EN 1090-1 uygunluk değerlendirme ve CE işareti şartlarını (FPC, DoP) tanımlayan harmonize standarttır. EN 1090-2 çelik yapıların imalatı (icrası) için teknik şartları, EN 1090-3 ise alüminyum yapılar için teknik şartları içerir. CE işareti almak için EN 1090-1 ile birlikte, ürünün malzemesine göre -2 veya -3 birlikte uygulanır.
EXC (imalat sınıfı) nedir, nasıl belirlenir?
EXC, imalatın ne kadar katı kalite kontrolüne tabi olacağını belirleyen sınıftır (EXC1 en düşük, EXC4 en yüksek). Sınıfı tasarımcı/mühendis, yapının sonuç sınıfı, servis kategorisi ve imalat kategorisine göre (EN 1090-2 Ek B ve EN 1993-1-1 Ek C) belirler. Genel binalar çoğunlukla EXC2, köprüler EXC3, güvenlik-kritik yapılar EXC4'tür.
EN 1090 için ISO 3834 zorunlu mu?
Kaynaklı imalat yapıyorsanız evet. EN 1090, kaynağın ISO 3834'e uygun yürütülmesini şart koşar ve seviye EXC'ye bağlıdır: EXC1 için ISO 3834-4, EXC2 için ISO 3834-3, EXC3 ve EXC4 için ISO 3834-2. Bu nedenle EN 1090 belgelendirmesi pratikte ISO 3834 ile birlikte yürütülür.
ISO 9001 belgemiz var, EN 1090 için yeterli mi?
Hayır, tek başına yeterli değildir; ancak büyük avantaj sağlar. EN 1090'ın FPC gereksinimleri ISO 9001 ile örtüşür ve mevcut sisteminiz üzerine kurulabilir. Yine de EN 1090'a özgü şartlar (izlenebilirlik, kaynak koordinasyonu, ITT/ITC, EXC'ye uygun NDT, DoP) ayrıca karşılanmalı ve onaylanmış kuruluşça denetlenmelidir.
EN 1090 belgelendirmesi ne kadar sürer?
FPC sisteminin kurulması dahil, firmanın mevcut altyapısına ve hedef EXC sınıfına göre tipik olarak 2-4 ay sürer. ISO 9001/ISO 3834 altyapısı hazır olan firmalarda süre kısalır; kaynak prosedürlerinin (WPS/WPQR) ve kaynakçı sınavlarının tamamlanması süreyi etkileyen başlıca kalemdir.
EN 1090 belgesi ne kadar geçerli?
Onaylanmış kuruluşça verilen FPC sertifikası, düzenli gözetim denetimleriyle sürdürülür. Belgenin geçerliliği, beyan edilen EXC sınıfına uygunluğun yıllık denetimlerle teyit edilmesine bağlıdır (gözetim aralıkları EN 1090-1 Tablo B.3'e göre belirlenir). Gözetimlerin aksaması belgenin askıya alınmasına yol açabilir.
EN 1090 / CE belgelendirme fiyatı ne kadar?
Fiyat; hedef EXC sınıfı, tesis büyüklüğü, kaynak süreç sayısı ve mevcut altyapıya göre değişir. Türkiye'de yön verici aralıklar: EXC2 kapsamlı küçük/orta imalatçı için 40.000 ₺ – 100.000 ₺ + KDV, EXC3/EXC4 veya karmaşık tesisler için 100.000 ₺ – 220.000 ₺ + KDV civarındadır. Kaynakçı sınavları, WPQR testleri ve danışmanlık ayrı kalemler olabilir. Net teklif için iletişim formundan bilgi vermeniz yeterli.
EN 1090 ürünlerinde CE mi yoksa G işareti mi gerekir?
EN 1090 harmonize bir standart olduğu için kapsamındaki taşıyıcı çelik/alüminyum bileşenler CE işareti taşır. G işareti, harmonize standardı bulunmayan ve genelde yalnızca yurt içi pazara sunulan yapı malzemeleri içindir. EN 1090 kapsamındaki ürünlerde doğru işaret CE'dir.
Hangi ürünler EN 1090 kapsamına girer?
Yapıya kalıcı olarak dahil edilen ve statik taşıyıcı işlevi olan çelik/alüminyum bileşenler: çelik konstrüksiyon, kafes sistemler, çatı makasları, taşıyıcı merdiven ve platformlar, köprü elemanları, taşıyıcı cephe iskeletleri vb. Taşıyıcı işlevi olmayan dekoratif veya bağımsız metal işler genellikle kapsam dışıdır; tereddütte kapsam değerlendirmesi yapılmalıdır.