SEDEX / SMETA Denetimi — Etik Ticaret ve Sosyal Uygunluk Denetimi (SMETA 7.0)
SMETA; çalışma koşulları, iş sağlığı ve güvenliği, çevre ve iş etiğini ETI Base Code temelinde değerlendiren, dünyanın en yaygın kullanılan sosyal uygunluk denetimidir. Sedex üyeliği, SAQ ve denetime hazırlık sürecinizi yönetiyor, en güncel SMETA 7.0 metodolojisine göre 2 veya 4 sütunlu denetime hazır hâle getiriyor ve düzeltici faaliyetlerinizi (CAPR) sonuna kadar takip ediyoruz. Küresel markalara tedarik ve etik ticaret için temel gereklilik.
SEDEX ve SMETA Nedir?
SEDEX (Supplier Ethical Data Exchange), üyelerinin tedarik zincirlerindeki etik ve sorumlu çalışma uygulamalarını yönetmesini sağlayan bir üyelik kuruluşu ve veri paylaşım platformudur (Sedex Advance). SMETA (Sedex Members Ethical Trade Audit) ise Sedex'in geliştirdiği etik ticaret denetim metodolojisidir. SMETA, dünyanın en çok kullanılan sosyal uygunluk denetimi olup, her yıl Sedex platformuna 40.000'den fazla denetim yüklenir.
SMETA; bir işyerini ETI (Ethical Trading Initiative) Base Code, ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü) sözleşmeleri ve yerel hukuk karşısında değerlendirir. Amacı; işçileri güvensiz koşullar, aşırı çalışma, ayrımcılık, düşük ücret ve zorla çalıştırmaya karşı korumak ve tedarik zincirinde sorumlu uygulamaları yaygınlaştırmaktır. Güncel metodoloji sürümü SMETA 7.0'dır.
SMETA bir geçti/kaldı sertifikası vermez. Denetim sonunda; bulguları içeren bir denetim raporu ve varsa uygunsuzlukları gideren bir Düzeltici Faaliyet Planı Raporu (CAPR) üretilir ve Sedex platformuna yüklenir. Ayrıca SMETA denetimleri yalnızca Sedex onaylı Bağlı Denetim Şirketleri (AAC) tarafından yapılabilir. Avrupa Belgelendirme olarak; Sedex üyeliği, SAQ, denetime hazırlık ve düzeltici faaliyet süreçlerinizi yönetiyor, onaylı denetim ağıyla süreci uçtan uca yürütüyoruz.
SEDEX ile SMETA Arasındaki Fark
İki kavram sık karıştırılır; oysa farklı şeyleri ifade eder. Aşağıdaki ayrım, sürecin mantığını netleştirir.
SEDEX
Üyelik kuruluşu ve veri paylaşım platformu (Sedex Advance). Denetim raporları burada saklanır ve müşterilerle paylaşılır. Sedex denetimi kendisi yapmaz.
SMETA
Sedex üyelerinin kullandığı denetim yöntemi. Onaylı denetim şirketleri (AAC) tarafından saha denetimi olarak uygulanır.
ETI Base Code
SMETA'nın dayandığı etik ticaret kuralları. ILO sözleşmeleri ve yerel hukukla birlikte denetimin ölçütünü oluşturur.
Neden SMETA Denetimi?
SMETA, büyük marka ve perakendecilerin tedarikçilerinden beklediği en yaygın sosyal uygunluk denetimidir. Tek bir denetim raporunu birden çok müşteriyle paylaşabilmeniz, mükerrer denetim yükünü (audit fatigue) ortadan kaldırır.
4 Sütun ve 2 Sütun Kapsamı
SMETA denetimleri iki kapsamda yürütülebilir. 2 Sütunlu denetim zorunlu iki alanı kapsar; 4 Sütunlu denetim bunlara çevre ve iş etiğini ekler. Hangisinin gerekeceği genellikle müşterinizin (alıcının) talebine bağlıdır.
2 Sütunlu denetim, çoğu tedarik zincirinde temel (giriş) gerekliliktir ve çalışma ile İSG'ye odaklanır; isteğe bağlı olarak basit çevre değerlendirmesi, taşeronluk ve yönetim sistemleri gibi ek unsurları da içerebilir. 4 Sütunlu denetim ise çevre ve iş etiğini de kapsamlı biçimde değerlendirir ve giderek daha çok marka tarafından talep edilmektedir. Doğru kapsamı, alıcınızın şartnamesine göre belirleriz.
Denetim Tipleri
SMETA, denetimin haber verilme şekline göre üç tipte yürütülebilir. Tip seçimi, alıcının beklentisine ve risk düzeyine bağlıdır.
Announced
Denetim tarihi önceden bildirilir. Hazırlık ve katılım kolaylığı sağlar; en yaygın başlangıç tipidir.
Semi-Announced
Belirli bir tarih aralığı bildirilir, kesin gün bildirilmez. Gerçek koşulları görme ile hazırlık arasında denge kurar.
Unannounced
Önceden tarih bildirilmez. Sahanın gerçek, günlük işleyişini görmek için en güçlü doğrulama yöntemi.
SMETA 7.0 ile Gelen Yenilikler
Güncel metodoloji olan SMETA 7.0, denetimi daha derin, sistematik ve "uyumun ötesine" geçen bir yaklaşıma taşır. ETI Base Code temeli ve sektörler arası uygulanabilirlik korunurken önemli iyileştirmeler getirilmiştir.
Bulgu Türleri
SMETA denetimi geçti/kaldı sonucu vermez; bunun yerine bulguları sınıflandırır. Bu yapı, sorunların kök nedenine inerek kalıcı iyileştirmeyi hedefler.
Tüm bulgular ve düzeltici faaliyetler bir rapor + CAPR halinde Sedex platformuna yüklenir. Düzeltici faaliyetlerin kapatıldığı, denetçi tarafından (masaüstü veya saha takip denetimiyle) doğrulanır.
SMETA, SA8000 ve amfori BSCI Karşılaştırması
Üçü de sosyal uygunluk amaçlıdır; ancak yapı ve temel kod farklıdır. Doğru seçim, müşterinizin hangi şemayı tanıdığına bağlıdır.
Yasal Çerçeve ve Tedarik Zinciri Durum Tespiti
SMETA gönüllü bir denetimdir; ancak hem alıcı sözleşmeleri hem de artan tedarik zinciri mevzuatı onu fiilen gerekli kılar. Modern düzenlemeler, şirketlerden tedarik zincirlerinde insan hakları ve çevre durum tespiti (due diligence) yapmalarını bekler.
SMETA şu durumlarda pratikte vazgeçilmez olur: (1) Avrupa/İngiltere/ABD perakende ve markalarına tedarik yapıyorsanız; (2) Müşteriniz onaylı tedarikçi listesi için SMETA raporu talep ediyorsa; (3) CSRD, LkSG gibi mevzuata tabi bir alıcının zincirindeyseniz; (4) Tekstil, gıda, üretim gibi sosyal risk algısı yüksek bir sektördeyseniz.
SMETA Denetim Süreci — 6 Adım
Süreç, Sedex platformuna kayıttan başlar ve düzeltici faaliyetlerin doğrulanmasıyla tamamlanır. Saha denetimi genellikle 1-3 gün sürer; toplam süre hazırlık düzeyine bağlıdır.
Sedex Üyeliği ve Kayıt
Sedex platformuna kayıt, uygun üyelik tipinin seçimi ve firma referans (ZC) numarasının alınması; müşterilerle hesabın bağlanması.
SAQ (Öz Değerlendirme)
Öz Değerlendirme Anketi'nin (Self-Assessment Questionnaire) doldurulması; tesisin temel sosyal uygunluk profilinin oluşturulması.
Kapsam Belirleme ve Hazırlık
2 veya 4 sütun ve denetim tipinin belirlenmesi; ETI Base Code ve yerel hukuk karşısında boşluk analizi, politika ve kayıtların hazırlanması.
Saha Denetimi (AAC)
Sedex onaylı denetim şirketi (AAC) saha denetimi yapar: açılış toplantısı, saha turu, yönetici ve işçi görüşmeleri (işçilerle özel ve serbestçe), belge incelemesi, kapanış.
Rapor ve CAPR
Bulguları (NC, iyi örnek, MSA, CAR) içeren rapor ve Düzeltici Faaliyet Planı (CAPR) hazırlanıp Sedex platformuna yüklenir, alıcılarla paylaşılır.
Düzeltici Faaliyet ve Doğrulama
Uygunsuzluklar giderilir; kanıtlar platforma yüklenir. Denetçi, kapanışı masaüstü veya saha takip denetimiyle doğrular.
Hangi Firmalar İçin?
SMETA, küresel markalara ve perakendeye tedarik yapan her sektörden işletme için uygundur. Sosyal risk algısı yüksek sektörler birinci derecede etkilenir.
Tekstil, Konfeksiyon ve Ayakkabı Üreticileri
İşçilik yoğun üretim nedeniyle sosyal uygunluk denetiminin en sık talep edildiği sektör. Marka tedarikinin ön koşulu.
Sektör Analizi →Gıda Üretimi ve Tarımsal Tedarikçiler
Mevsimlik işçilik ve tarım zinciri riskleri nedeniyle perakende tarafından yaygın olarak istenir.
Sektör Analizi →Genel İmalat ve Sanayi Üreticileri
Elektronik, plastik, metal, mobilya ve diğer imalat tesisleri. Küresel tedarik zincirine giriş için SMETA aranır.
Sektör Analizi →Marka ve Perakende Tedarikçileri
Kendi markalı (private label) üretim yapan ve büyük perakende zincirlerine ürün veren firmalar.
Sektör Analizi →Ambalaj, Kozmetik ve Kimya Üreticileri
Tüketici ürünleri tedarik zincirinde yer alan ambalaj ve bileşen üreticileri.
Sektör Analizi →AB / İngiltere / ABD'ye İhracat Yapanlar
CSRD, LkSG ve Modern Kölelik Yasası gibi mevzuata tabi alıcıların zincirindeki ihracatçı firmalar.
Sektör Analizi →Neden Avrupa Belgelendirme?
Uçtan Uca Süreç Yönetimi
Sedex üyeliği, SAQ doldurma, kapsam belirleme, denetime hazırlık ve düzeltici faaliyet (CAPR) takibini tek elden yönetiyoruz. Onaylı denetim ağıyla saha denetiminizi planlıyor, süreci sizin adınıza koordine ediyoruz.
SMETA 7.0 Hazırlığı
Yeni Workplace Requirements, Yönetim Sistemi Değerlendirmesi (MSA) ve CAR kategorisi dahil SMETA 7.0 şartlarına göre boşluk analizi yapıyor, denetimde en sık karşılaşılan uygunsuzlukları önceden kapatıyoruz.
İşçi Odaklı, Yerel Uzmanlık
Yerel iş hukuku ve ETI Base Code bilgisiyle, işçi görüşmeleri ve İSG dahil tüm sütunlarda gerçekçi bir hazırlık sağlıyoruz. Amaç sadece denetimi geçmek değil, kalıcı ve sürdürülebilir iyileştirme.
Çoklu Şema Yol Haritası
SMETA ile SA8000, amfori BSCI ve ISO 26000 gibi sistemler arasındaki örtüşmeleri kullanarak, farklı müşteri taleplerini ortak bir sosyal uygunluk altyapısıyla karşılıyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular
SEDEX ile SMETA aynı şey mi?
Hayır. SEDEX bir üyelik kuruluşu ve veri paylaşım platformudur (Sedex Advance); denetim raporları burada saklanır ve müşterilerle paylaşılır. SMETA ise Sedex'in geliştirdiği denetim metodolojisidir ve onaylı denetim şirketleri (AAC) tarafından uygulanır. Kısaca: Sedex platform, SMETA ise denetim yöntemidir.
SMETA bir sertifika mı?
Hayır. SMETA geçti/kaldı sertifikası vermez. Denetim sonunda bulguları içeren bir rapor ve gerekiyorsa bir Düzeltici Faaliyet Planı Raporu (CAPR) üretilir; bunlar Sedex platformuna yüklenir ve yetkili müşterilerle paylaşılır. Bu yönüyle SA8000 gibi sertifikalı şemalardan ayrılır.
2 Sütun ve 4 Sütun denetim arasındaki fark nedir?
2 Sütun zorunlu iki alanı kapsar: Çalışma Standartları ve İş Sağlığı & Güvenliği. 4 Sütun ise bunlara Çevre ve İş Etiği'ni ekleyerek kapsamlı bir değerlendirme sunar. Hangisinin gerekeceği genellikle müşterinizin (alıcının) talebine bağlıdır; 4 sütun giderek daha çok marka tarafından istenmektedir.
SMETA'nın güncel sürümü hangisi?
Güncel metodoloji SMETA 7.0'dır. Önceki sürümlere göre; ETI Base Code'u somut "Workplace Requirements"a ayrıştırması, Yönetim Sistemi Değerlendirmesi (MSA), yeni "Collaborative Action Required (CAR)" bulgu kategorisi ile güçlendirilmiş çevre/iş etiği değerlendirmeleri öne çıkar.
SMETA denetimini kimler yapabilir?
SMETA denetimleri yalnızca Sedex onaylı Bağlı Denetim Şirketleri (Affiliate Audit Companies – AAC) tarafından yapılabilir; denetçiler genellikle APSCA üyesidir. Sedex denetimi kendisi yapmaz. Avrupa Belgelendirme olarak üyelik, SAQ, hazırlık ve düzeltici faaliyet süreçlerinizi yönetiyor ve onaylı denetim ağıyla süreci koordine ediyoruz.
SMETA için Sedex üyeliği şart mı?
Evet. SMETA denetimi (tam veya takip) yaptırabilmek için firmanın Sedex üyesi olması ve platformda aktif bir hesabının (ZC referans numarası) bulunması gerekir. Süreç, Sedex platformuna kayıt ve SAQ'nun doldurulmasıyla başlar.
SMETA denetimi ne kadar geçerli?
SMETA'nın resmi bir "son kullanma tarihi" yoktur; ancak alıcılar genellikle güncel (çoğunlukla son 12 ay içinde yapılmış) bir denetim raporu bekler. Bu nedenle uygulamada yıllık döngüyle yeniden denetim yaygındır. Denetim sıklığı, alıcının ve risk düzeyinin gerektirdiğine göre belirlenir.
SMETA ile SA8000 / amfori BSCI arasındaki fark nedir?
Üçü de sosyal uygunluk amaçlıdır ama temel kodları farklıdır. SMETA ETI Base Code'a dayanır ve rapor + CAPR üretir (sertifika değil). SA8000 kendi standardına dayanır ve sertifika verir. amfori BSCI ise amfori davranış kurallarına dayanır ve derecelendirilmiş rapor üretir. Hangisinin isteneceği müşterinize bağlıdır.
İşçi görüşmeleri nasıl yapılır?
Denetçi, hem yöneticilerle hem de işçilerle görüşür. İşçi görüşmeleri bireysel ve grup halinde, yönetici veya işveren temsilcisi olmadan yapılır; böylece çalışanlar koşullarını serbestçe paylaşabilir. Görüşülecek işçi sayısı, tesisteki toplam çalışan sayısıyla orantılıdır.
SMETA denetim fiyatı ne kadar?
Fiyat; tesis büyüklüğü, çalışan sayısı, sütun kapsamı (2/4), denetim adam-günü ve konuma göre değişir. Türkiye'de yön verici aralıklar: 2 sütunlu, küçük/orta tesis için 25.000 ₺ – 60.000 ₺ + KDV, 4 sütunlu veya büyük tesisler için 60.000 ₺ – 130.000 ₺ + KDV civarındadır. Sedex üyelik ücreti ve hazırlık/danışmanlık ayrı kalemlerdir. Net teklif için iletişim formundan bilgi vermeniz yeterli.