2025 itibarıyla 9.700’den fazla şirket SBTi taahhüdünde bulundu, 5.500’den fazlası onaylı hedeflere sahip. Türkiye’den de 80’i aşkın şirket bu sistemde yer alıyor. CDP A skoru başvurusunun olmazsa olmazı, küresel marka tedarikçilerinin yeni kalifikasyon şartı, yatırımcı ilişkilerinde belirleyici faktör haline gelen SBTi’yi bu yazıda detaylı ele alıyoruz.
SBTi Nedir?
SBTi (Science Based Targets initiative), şirketlerin sera gazı azaltım hedeflerinin Paris Anlaşması ile uyumlu olduğunu bilimsel kriterlere göre değerlendiren ve onaylayan bağımsız bir girişimdir. 2015 yılında dört uluslararası kuruluşun ortaklığıyla kuruldu:
- CDP — küresel çevre raporlama platformu
- UN Global Compact — BM kurumsal sürdürülebilirlik girişimi
- WRI (World Resources Institute) — kaynak yönetimi araştırma kuruluşu
- WWF (World Wide Fund for Nature) — doğa koruma örgütü
SBTi’nin temel sloganı şudur: “Hedefin iyi olduğunu söylemek yetmez; bilim onaylamalı.” Şirketlerin azaltım hedefleri SBTi metodolojisine göre değerlendirilir; yeterli bulunursa “SBTi onaylı” statüsü kazanır ve şirket küresel veri tabanında listelenir.
Neden Bilim Temelli? Paris Anlaşması küresel sıcaklık artışını 1,5°C-2°C ile sınırlama hedefi koyar. Bu hedefe ulaşmak için 2030’a kadar küresel emisyonların %43 azalması, 2050’ye kadar net sıfıra inilmesi gerekir (IPCC AR6 raporu). SBTi, her şirketin azaltım hedefini bu küresel karbon bütçesi içinde adil payına karşılık gelecek şekilde hesaplar. Yani hedef, “şirketin keyfi belirlediği” değil; “bilimin gerektirdiği” oranda olur.
SBTi’nin Üç Temel Bileşeni
SBTi sistemi, şirketin iklim taahhüdünü üç ayrı aşamada değerlendirir:
Yakın vadeli hedefler (Near-Term Targets): Genellikle 5-10 yıl içinde ulaşılacak somut emisyon azaltım hedefleri. Tipik hedef yılı 2030 veya 2035’tir. Şirketin asıl iş yaptığı ve denetleneceği alan budur.
Net Sıfır hedefi (Net-Zero Standard): 2050’ye kadar (geç en geç 2050) mutlak sıfır emisyona ulaşma taahhüdü. Sadece “karbonu nötralleştirmek” değil; emisyonu %90 azaltıp geri kalanı kalıcı uzaklaştırma yöntemleriyle (DAC, ormanlaştırma) telafi etmek demektir.
Uzun vadeli hedefler (Long-Term Targets): Yakın vadeli ve net sıfır arasındaki köprü hedef. Tipik olarak 2040-2050 arası bir tarih için belirlenir.
Bir şirket sadece yakın vadeli hedefle SBTi’ye katılabilir; bu yeterlidir. Ama tam bir “SBTi kahramanı” şirket olmak için net sıfır taahhüdüyle birlikte uzun vadeli hedef de gereklidir.
Hedef Belirleme Metodolojileri
SBTi, sektör ve şirket profiline göre üç farklı hedef belirleme yöntemi sunar. Yöntem seçimi başvurunun başarısı için kritiktir.
Absolute Contraction Approach (ACA) — Mutlak Azaltım
En yaygın yöntemdir. Şirket, mutlak emisyonlarını belirli bir yıllık yüzde ile azaltır. 1,5°C uyumlu olabilmek için yıllık %4,2’lik mutlak azaltım gerekir. Bu, 10 yıl boyunca uygulandığında baz yıla göre %42’lik toplam azaltım anlamına gelir.
ACA, büyüyen şirketler için zorlayıcıdır; ama hesabı basit ve denetlenebilir olduğu için SBTi tarafından en güvenilir yöntem kabul edilir.
Sectoral Decarbonization Approach (SDA) — Sektörel Karbonsuzlaşma
Yüksek emisyonlu sektörler (çelik, çimento, elektrik üretimi, havayolu, denizyolu, kâğıt) için tasarlanmıştır. Bu sektörler için sektörel emisyon yoğunluğu yörüngeleri (örneğin “üretilen 1 ton çelik başına ne kadar CO2”) tanımlıdır.
Şirket, kendi emisyon yoğunluğunu zaman içinde sektörel yörüngeye yakınsatır. Büyüyen şirketler için ACA’ya göre daha esnektir.
Renewable Electricity Approach — Yenilenebilir Elektrik
Scope 2 azaltımına özel bir yöntem. Şirket, satın aldığı elektriği belirli bir tarihe kadar yenilenebilir kaynaklardan tedarik etme taahhüdü verir. RE100 girişimiyle uyumludur.
Tipik hedef: “2030’a kadar elektriğimizin %100’ü yenilenebilir olacak.” Tek başına yeterli değildir; Scope 1 ve 3 için diğer hedeflerle birlikte kullanılır.
SBTi Onayı için 5 Aşamalı Süreç
SBTi başvurusu, dolduralacak basit bir form değil; iç hazırlık + dış denetim karışımı çok aşamalı bir süreçtir. Genelde 6-12 ay sürer.
Aşama 1 — Taahhüt (Commit)
Şirket, SBTi’ye “hedef belirleyeceğim” taahhüdünü resmi olarak verir. Bu adım, 24 ay içinde gerçek bir hedef sunma yükümlülüğü doğurur. Taahhüt, SBTi web sitesinde “Committed” listesinde yayımlanır.
Bu aşama yatırımcılara ve müşterilere şirketin gerçekten yolda olduğunu gösterir — ama henüz onaylı bir hedef yoktur.
Aşama 2 — Geliştirme (Develop)
Şirket içinde gerçek hazırlık burada başlar. Şu temel adımlar tamamlanır:
İlk olarak doğrulanmış emisyon envanteri hazırlanır. ISO 14064-1 standardında Scope 1, 2 ve materyal Scope 3 kategorileri hesaplanır ve bağımsız doğrulayıcıya doğrulatılır. Doğrulama olmadan SBTi başvurusu kabul edilmez.
Ardından baz yıl seçimi yapılır. Genellikle son 2-3 yıl içinden bir yıl baz yıl olarak alınır. Baz yıl ne kadar geçmişten seçilirse, gelecekteki hedef o kadar zorlayıcı olur.
Sonra hedef metodolojisi belirlenir (ACA, SDA veya Renewable Electricity). Şirket sektörü ve büyüklüğüne uygun olan yöntem seçilir. SBTi web sitesinde sektör spesifik kılavuzlar mevcuttur.
Son olarak hedef formülasyonu hazırlanır. Örneğin: “Şirket X, 2020 baz yılını referans alarak 2030’a kadar Scope 1+2 emisyonlarını mutlak olarak %46,2 azaltacak; aynı dönemde Scope 3 emisyonlarının %25’ini azaltacak.”
Aşama 3 — Sunum (Submit)
Hazırlanan hedef ve destekleyici belgeler SBTi’ye resmi başvuru formu ile gönderilir. Başvuru ücreti büyüklük temelinde 9.500 – 24.500 USD arasındadır (2025 fiyatları).
Sunulan paket şunları içermelidir: doğrulanmış emisyon envanteri, hedef gerekçesi, metodoloji açıklaması, kapsam tanımı, yönetim kurulu onay belgesi.
Aşama 4 — Doğrulama (Validation)
SBTi bilim ekibi başvuruyu 30 iş günü içinde inceler. Bu aşamada üç olası sonuç vardır:
- Onay (Approved): Hedef kabul edilir, SBTi web sitesinde “Targets Set” listesine eklenir
- Düzeltme (Clarifications Required): Belirli noktalarda revizyon istenir; şirket düzeltir ve yeniden sunar
- Red (Rejected): Hedef bilimsel temele uygun değil; baştan revize edilmek zorundadır
Pratikte ilk başvurularda %40-50 oranında düzeltme istenir; bu normaldir. Red oranı düşüktür.
Aşama 5 — İletişim ve Uygulama (Communicate & Disclose)
Onaylanan hedef 6 ay içinde kamuoyuna duyurulmalıdır. Sürdürülebilirlik raporu, yatırımcı sunumları, web sitesi ve CDP yanıtı bu duyurunun kanallarıdır.
Sonrası uygulama dönemi: şirket her yıl yıllık ilerleme raporlar. CDP, sürdürülebilirlik raporu ve faaliyet raporu üzerinden bu ilerleme şeffaf şekilde paylaşılır.
Net Sıfır Standardı — Daha İleri Bir Adım
Yakın vadeli hedef SBTi yolculuğunun başlangıcıdır. Daha kapsamlı taahhüt için SBTi Corporate Net-Zero Standard vardır. 2021’de yayımlanan bu standart şu temel prensipleri içerir:
Kapsam zorunluluğu: Net sıfır taahhüdü, Scope 1, 2 ve materyal Scope 3 dahil tüm emisyonları kapsamalı. Sadece Scope 1+2 net sıfır kabul edilmez.
%90 fiziksel azaltım: Net sıfır demek, emisyonların en az %90’ının fiziksel olarak azaltılması demek. Yani üretim süreci, enerji altyapısı ve değer zinciri gerçekten dönüşmelidir. Kalan %10 ve altı için yüksek kaliteli karbon uzaklaştırma (Beyond Value Chain Mitigation — BVCM) çözümleri kullanılır.
Karbon offset değil, karbon removal: Net sıfır hedefinin son %10’u için ormanlaşma, doğal karbon yutakları, doğrudan hava yakalama (DAC), biyokömür gibi kalıcı uzaklaştırma yöntemleri kabul edilir. Geleneksel karbon offsetleri (azaltım kredileri) bu son adımda artık kabul görmez.
2050’ye kadar veya öncesinde: Net sıfır tarihi en geç 2050 olmalı; daha erken tarih (örneğin 2040, 2045) daha güçlü taahhüt olarak değerlendirilir.
Net Sıfır vs Karbon Nötr — Karıştırılan İki Kavram “Karbon nötr” genellikle satın alınan karbon kredileriyle dengelenmiş emisyonları ifade eder; SBTi bunu bilimsel net sıfır kabul etmez. “Net sıfır” ise fiziksel azaltım ön planda, sadece kalan ufak bir miktar için kalıcı uzaklaştırma kullanır. Yatırımcılar bu ikisinin farkını artık biliyor.
Türkiye Şirketleri için Pratik Bakış
Türkiye’den SBTi başvuran şirketlerin sayısı her geçen yıl katlanarak artıyor. 2026 itibarıyla şu trendler belirgin:
Bankacılık sektörü liderlik yapıyor. Garanti BBVA, Akbank, İş Bankası, Yapı Kredi gibi büyük bankalar Scope 1+2 hedeflerinin yanı sıra PCAF metodolojisiyle Kategori 15 (yatırım portföyü) hedeflerini de SBTi onayına sundu. Bankalar için bu kategori toplam emisyonun %95’inden fazlasını oluşturur.
Tüketici malları sektörü hızlanıyor. CCI, Anadolu Efes, Migros, CarrefourSA, Eti Gıda gibi şirketler hem operasyonel hedefler hem tedarikçi katılım hedefleri sundu. Bu sektör için Scope 3 (özellikle Kategori 1 hammadde ve Kategori 11 ürün kullanımı) merkezi öneme sahip.
Sanayi sektörü zorlanıyor. Demir-çelik, çimento, kimya gibi yüksek emisyonlu sektörler için SDA metodolojisi kullanılıyor; ama Türkiye’nin elektrik karışımı (hâlâ %30+ kömür) sektörel yörüngeye yakınsamayı zorlaştırıyor. Bu sektörler genellikle 2030 yakın vadeli hedef sunup net sıfır taahhüdünü 2050’ye uzun yola atıyor.
KOBİ’ler için ayrı bir yol var. SBTi, KOBİ’ler için (yıllık <500 milyon dolar gelir, <250 çalışan) basitleştirilmiş bir başvuru süreci sunuyor. Başvuru ücreti daha düşük (1.250 USD), inceleme süresi daha hızlı, hedef formülasyonu önceden tanımlı şablonlardan seçilebiliyor.
CDP A Skoru ile İlişkisi
SBTi ile CDP iki ayrı sistemdir, ama yapısal olarak birbirini tamamlar. SBTi’nin kurucu ortaklarından biri zaten CDP’dir.
CDP A liste şirketlerinin neredeyse tamamının SBTi onaylı hedefi vardır. Çünkü CDP Climate modülünde sorulan sorular SBTi metriklerini doğrudan içerir: “Hedefiniz bilimsel temelli mi?”, “1,5°C senaryosuyla uyumlu mu?”, “Net sıfır taahhüdünüz var mı?”, “Doğrulanmış mı?”
Bu sorulara olumsuz yanıt vermek, otomatik olarak skor düşüklüğü demektir. A skoru için SBTi’siz yol pratik olarak yoktur — onaylı veya en azından “committed” statüsünde olmak gerekir.
Bu nedenle CDP raporlaması yapan şirketlerin neredeyse tamamı SBTi’yi paralel olarak yürütür. İki süreç aynı veri altyapısını kullanır: ISO 14064-1 doğrulanmış emisyon envanteri.
Tipik Tuzaklar ve Pratik Tavsiyeler
SBTi sürecinde karşılaşılan en yaygın hatalar şunlardır:
Hedef erken duyurulması: Bazı şirketler SBTi onayını beklemeden hedeflerini ilan ediyor; sonra SBTi’nin reddi veya revize talebi geldiğinde itibar kaybı yaşıyor. Doğrusu: onay alındıktan sonra duyurmak.
Scope 3 hesabının yetersizliği: Toplam emisyonun %40’ından fazlası Scope 3 ise, Scope 3 hedefini formüle etmek zorunludur. Bu nedenle materyalite analizi başvurudan önce çok dikkatli yapılmalıdır.
Baz yıl yanlış seçimi: Pandemi etkisiyle 2020 yılı çoğu şirkette atipik düşük emisyon gösterir. Baz yılı 2020 seçmek, sonraki yıllar normalleşmeye döndükçe hedeflere ulaşmayı imkansız kılar. 2019 veya 2022 daha sağlıklı tercih olabilir.
Doğrulama atlanması: SBTi başvurusu için emisyon envanterinin doğrulanmış olması zorunludur. ISO 14064-1 doğrulaması olmadan başvuru kabul edilmez. Bu adımı atlamak, başvurunun en başında reddedilmesine neden olur.
Yönetim kurulu onayının eksikliği: SBTi hedefi yönetim kurulu seviyesinde onaylanmalı; sadece sürdürülebilirlik ekibinin imzasıyla yetinilmez. Başvuru formunda yönetim kurulu kararı beklenir.
İklim hedeflerinin “iyi niyet beyanı” çağı kapandı. Yatırımcılar, müşteriler, düzenleyiciler ve giderek artan oranda tüketiciler şirketin söylediği hedefin bilimsel temele dayanıp dayanmadığını soruyor. SBTi onayı, bu sorunun nesnel ve uluslararası kabul gören tek yanıtıdır.
Onay süreci zorlayıcıdır — 6-12 ay sürer, doğrulanmış veri ister, yönetim kurulu seviyesinde kurumsal kararlılık gerektirir. Ama getirdiği avantaj büyüktür: CDP A skoru yolunun açılması, yeşil kredi erişiminde faiz indirimi, küresel marka tedarikçi şartlarının karşılanması, ve en önemlisi kuruluşun gerçek bir iklim stratejisine sahip olduğunu kanıtlamak.
Avrupa Belgelendirme olarak ISO 14064-1 Karbon Ayak İzi doğrulaması ve CDP raporlama danışmanlığını entegre yürütüyoruz. SBTi başvurusunun temel altyapısı olan doğrulanmış emisyon envanterini hazırlıyor, metodoloji seçiminde sektör özelinde destek sağlıyoruz.
