Kaynak Yöntem Onayı (PQR) / (WPS) — Kaynak Prosedürünün Test ve Belgelendirilmesi
Kaynak yapılacak malzeme ile kullanılacak kaynak dolgu malzemesinin birbiriyle uyumluluğunun, standartların istediği testler sonucunda onaylanmasına Kaynak Yöntem Testi Onayı denir. Bu onayın kayıt altına alındığı doküman, ASME IX'te PQR (Procedure Qualification Record), EN/ISO dünyasında ise WPQR (Welding Procedure Qualification Record) olarak adlandırılır. Kaynaklı imalat yapan her firmanın onaylı bir kaynak prosedürüne sahip olması gerekir.
Kaynak Yöntem Onayı (PQR) Nedir?
Kaynak yapılacak malzemenin ve kullanılacak kaynak dolgu malzemelerinin birbirleriyle uyumluluğunun, standartların istediği testler sonucunda onaylanmasına "Kaynak Yöntem Testi Onayı" denir. PQR, "Procedure Qualification Record" (Prosedür Yeterlilik Kaydı) anlamına gelir ve kaynak prosedürünün test kaydını ifade eder.
Kaynaklı imalat yapan firmalarda geçerli ve onaylanmış bir kaynak prosedürünün bulunması gerekir. Bu husus yalnızca imalat kalitesini artırmakla kalmaz, herhangi bir 3. taraf denetiminde veya müşteri denetiminde firmaya ciddi kolaylık sağlar. Kaynakla ilgili bir denetime girildiğinde denetçilerin ilk sorduğu sorulardan biri, geçerli ve onaylanmış bir kaynak prosedürünüzün olup olmadığıdır. Bu nedenle işiniz kaynaksa, bu prosedürü hazırlamak zorunludur.
Kaynak: ISO — EN ISO 15614-1
pWPS, WPS, PQR ve WPQR Arasındaki İlişki
Uygulamada çok kafa karıştıran bir konu olmasına rağmen, süreç temelde şu şekilde işler: imalatı planlanan parça için önce bir ön kaynak prosedürü (pWPS – preliminary WPS) hazırlanır; bu taslakta kaynak parametreleri belirlenir. Ardından bu parametrelerle bir test kaynağı yapılır ve test numunesi tahribatlı/tahribatsız muayenelerden geçirilir. Sonuçlar uygun çıkarsa, bu test kaydı onaylanarak prosedür geçerli hale gelir.
Türkiye'de sektörde "PQR" terimi çoğu zaman hem ASME hem EN/ISO tarafındaki onay kaydını kapsayacak şekilde kullanılır. Hangi standarda göre çalıştığınız (EN ISO 15614 veya ASME IX) sözleşme ve proje şartnamesinde netleştirilmelidir.
Neden Gereklidir?
3. Taraf ve Müşteri Denetimlerinde İlk Soru
Kaynakla ilgili bir denetimde denetçilerin ilk sorduğu husus, geçerli ve onaylanmış bir kaynak prosedürünün olup olmadığıdır.
Tekrarlanabilir ve Tutarlı Kaynak
Onaylı prosedür, farklı kaynakçılar ve vardiyalarda aynı kalitede kaynak dikişi elde edilmesini sağlar.
ISO 3834 ve EN 1090 Gerekliliği
ISO 3834 ve EN 1090 gibi belgelendirmelerde onaylı WPS/WPQR bulunması temel şartlardan biridir.
Sahada Sürpriz Uygunsuzluğu Önler
Parametreler önceden test edilip onaylandığı için, üretim sırasında kaynak kaynaklı uygunsuzluk riski azalır.
Test Sırasında Sabitlenen Kaynak Değişkenleri
Temel olarak, imalatı planlanan bir parça üzerinde test öncesinde aşağıdaki parametreler belirlenir ve test kaynağı bu parametrelerle gerçekleştirilir:
Bu değişkenlerden biri "esansiyel değişken" sınırlarının dışına çıkarsa (ör. malzeme grubu, kalınlık aralığı veya kaynak yöntemi değişirse), mevcut onay geçersiz kalır ve yeni bir kaynak yöntem onayı testi gerekir.
Kaynak Yöntem Onayı Süreci
Ön Kaynak Prosedürünün (pWPS) Hazırlanması
Parça, malzeme ve şartnameye göre uygulanacak kaynak parametreleri taslak olarak belirlenir.
Test Kaynağının Yapılması
Belirlenen parametrelerle test numunesi, gözlem altında kaynaklanır.
Tahribatlı ve Tahribatsız Muayeneler
Numuneye görsel muayene, radyografik/ultrasonik muayene, çekme, eğme ve çentik darbe testleri gibi kontroller uygulanır.
Sonuçların Değerlendirilmesi
Test sonuçları ilgili standardın kabul kriterleriyle karşılaştırılır.
PQR/WPQR Onayı ve WPS'in Yürürlüğe Girmesi
Sonuçlar uygun bulunursa test kaydı (PQR/WPQR) onaylanır ve buna dayanan WPS üretimde resmi olarak kullanılmaya başlanır.
Onayın Kapsamı ve Geçerlilik Sınırları
Bir kaynak yöntem onayı, yalnızca test edilen parametre aralığı için geçerlidir. Malzeme grubu, kalınlık aralığı, kaynak pozisyonu veya ilave metal gibi esansiyel değişkenlerden biri bu aralığın dışına çıkarsa, mevcut PQR/WPQR o durumu kapsamaz ve yeni bir onay testi yapılması gerekir. Bu nedenle onay kapsamının, üretimde fiilen kullanılacak parametrelerle örtüştüğünden emin olunmalıdır.
Neden Avrupa Belgelendirme?
ISO 3834 ve EN 1090 Deneyimi
ISO 3834 ve EN 1090 belgelendirme süreçlerinde edindiğimiz deneyimle, kaynak prosedürlerinizin denetime hazır şekilde hazırlanmasına destek oluyoruz.
Doğru Standart Seçimi
Projenizin hedef pazarına göre EN ISO 15614 veya ASME IX gibi doğru standardı belirleyerek gereksiz test tekrarının önüne geçiyoruz.
Denetime Hazır Dokümantasyon
pWPS, test kaydı ve nihai WPS dokümantasyonunu, 3. taraf ve müşteri denetimlerinde sorgusuz kabul görecek formatta hazırlıyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular
PQR ile WPS arasındaki fark nedir?
PQR (veya EN/ISO tarafında WPQR), test kaynağının parametrelerini ve sonuçlarını kaydeden dokümandır. WPS ise bu onaylanmış test kaydına dayanarak hazırlanan, üretimde uygulanacak nihai kaynak prosedürüdür.
Her kaynaklı imalat için ayrı bir PQR mi gerekir?
Hayır, ancak onay yalnızca test edilen parametre aralığını kapsar. Malzeme grubu, kalınlık, pozisyon veya kaynak yöntemi gibi esansiyel değişkenlerden biri değişirse yeni bir onay testi gerekir.
Kaynak yöntem onayı hangi standarda göre yapılır?
Avrupa/ISO pazarında genellikle EN ISO 15614-1, Amerikan pazarında ise ASME IX standardı esas alınır. Hangisinin uygulanacağı proje şartnamesine göre belirlenir.
Denetimlerde neden ilk sorulan konu kaynak prosedürü oluyor?
Çünkü onaylı bir kaynak prosedürünün olmaması, imalatın kalite ve güvenlik açısından belgelenebilir bir dayanağının olmadığı anlamına gelir; bu da denetçiler için en temel kontrol noktasıdır.
PQR/WPQR onayı ISO 3834 veya EN 1090 belgesi için zorunlu mu?
Evet, kaynaklı imalat yapan firmalarda ISO 3834 ve EN 1090 kapsamında onaylı WPS ve dayanağı olan PQR/WPQR bulunması temel gerekliliklerden biridir.